Emotionele dieren in de industrie: Wat nu!?

Primatoloog Frans de Waal laat niets heel van de mythe dat dieren uitsluitend handelen vanuit hun instinct: Dieren zijn gevoelige wezens met emoties en geen voorgeprogrammeerde automaten. In een uitverkochte zaal van Burgers’ Zoo hield hij op 19 juni een lezing over zijn bestseller ‘Mama’s laatste omhelzing’.

Waarom lijkt de boodschap van De Waal zo’n doorbraak te zijn? Iedere hondenbezitter zal toch weten dat haar vierpotige familielid net als andere gezinsleden emoties ervaart, gevoelig is en een eigen karakter heeft?  De presentatie van De Waal over dit onderwerp werd aangekondigd door zijn vroegere professor Jan van Hooff. Met trots vertelde primatoloog Van Hooff dat zijn oud-leerling een pionier is in onderzoek naar harmonieuze dierenrelaties. Hij verklaarde dat dit een omslag teweeg heeft gebracht in ons denken over diergedrag.

Na de lezing stonden bezoekers in de rij voor een handtekening van Frans de Waal.

Van Hooff, zelf te bewonderen in een YouTube video waarin hij emotioneel afscheid neemt van de stervende chimpansee Mama, verscheen op 23 mei samen met De Waal in de talkshow van Jeroen Pauw.  Hierin werd geconstateerd dat dieren net als mensen door een heftig rouwproces kunnen gaan. Er werd een fragment vertoond van een moederchimpansee die 21 dagen lang haar dode baby met zich meedroeg omdat ze geen afscheid kon nemen. Pas toen het lijkje duidelijk in staat van ontbinding verkeerde, werd het afscheid definitief.

Vleesindustrie

Jeroen Pauw noemde de veeteelt, waarin levende jonge dieren worden weggenomen bij hun moeder vandaan: ,,Zou emotie ook hier een rol kunnen spelen?’’ ,,Absoluut, zei De Waal, het is helemaal niet beperkt tot apen of je hond thuis. Het geldt ook voor de varkens en de koeien. Ik vind dat we onze houding tegenover de intensieve veehouderij moeten veranderen. Al het onderzoek wat we nu doen naar emotie en intelligentie van dieren heeft consequenties.’’

In een tijd waarin de verontwaardiging en boosheid toeneemt over het lot van miljoenen dieren in de vleesindustrie, is de belangstelling voor het boek ‘Mama’s laatste omhelzing’ misschien wel begrijpelijk. Naast confronterende woorden over onze vleescultuur, biedt het voornamelijk vermakelijke anekdotes die de mens evengoed van z’n voetstuk stoot.    

Frans de Waal laat overeenkomsten zien.

Neurowetenschap

Wat is de overeenkomst tussen een hond die zijn voedselbak hoort rammelen en een zakenman die een bonus in het vooruitzicht wordt gesteld?  Er is geen beter meetbaar antwoord dan dat hetzelfde hersendeel, de nucleus caudatus, in beide gevallen oplicht. Het kost wat moeite om een hond te trainen om stil te kunnen liggen in een hersenscanner, maar het is duidelijk dat de moderne neurowetenschap mensen en de dieren steeds dichter bij elkaar brengt en een scherp dualisme uitsluit. Toch is het juist de moderne wetenschap die dit dualisme zonder bewijs decennialang in stand hield.

Zelfs in de 21e eeuw werd psychobioloog en neurowetenschapper Jaak Panksepp (1942-2017) bespot toen hij beweerde dat ratten net als mensen kunnen lachen. Hij constateerde dat ratten het fijn vinden om gekieteld te worden door menselijke vingers en zelfs terugkomen voor meer. Hierbij laten de ratten piepjes horen, veelal buiten het menselijke gehoor, en maken zij kleine dartelende bewegingen. Deze vreugdesprongetjes zijn volgens De Waal typerend voor alle spelende zoogdieren en horen bij spelgedrag.

Maar ook angst is waar te nemen bij knaagdieren. Samengeknepen ogen, opgezette wangen en platte oren laten dit zien. Verdwijnt deze angst, dan staan de oortjes ontspannen en kleuren ze roze. Onderzoek wijst uit dat een rat liever bij een afbeelding zit van een ontspannen soortgenoot dan een afbeelding van een rat met een gepijnigd gezichtje, wat aangeeft dat zij zich bewust zijn van elkaars gemoedstoestand. De Waal heeft aangetoond dat woelmuisjes elkaar al vlooiend kunnen troosten.

Knaagdieren worden vaak gebruikt in de neurowetenschap, omdat ze met hun kleine lijfjes makkelijk in een hersenscanner geplaatst kunnen worden. Zo zijn er behandelingen van fobieën bij mensen ontwikkeld dankzij onderzoek naar de amygdala van ratten.  Dit zijn twee amandelvormige hersengebiedjes die betrokken zijn bij de opslag van informatie met betrekking tot emotionele gebeurtenissen.

Dierproeven

Maar hoe denkt De Waal zelf over de ethiek van dierproeven? Deze vraag werd na afloop van zijn presentatie gesteld vanuit het publiek. De Waal: ,,Ik heb mijn hele leven gewerkt op primatencentra, maar ik vind dat ze het niet altijd goed doen. Zelf werk ik op een veldstation waar makaken en chimpansees in groepen leven in de buitenlucht. Jammer genoeg zijn er heel veel plekken waar apen eenzaam in hokjes zitten en daar ben ik fel tegen gekant. Tegenwoordig worden er in de Verenigde Staten geen chimpansees meer gebruikt voor invasieve biomedische procedures. Makaken worden echter nog volop gebruikt voor biomedisch onderzoek, net als in Nederland. Ik ben van mening dat er op een andere manier gewerkt moet worden. Je hoeft ze niet in een stoel te zetten met elektrodes in de hersenen en het is nergens voor nodig om ze te isoleren. Het kan allemaal verkleind worden met implantaties bij apen die vrij in groepsverband leven. Daarnaast moeten we de proeven meer gaan beperken. Maar je kunt het niet zomaar afschaffen, omdat er niet altijd alternatieven bestaan.’’ De Waal noemt de ontwikkeling van ebola- en zika vaccinaties als voorbeeld, omdat het anders nooit zo snel succesvol op de markt kon worden gebracht en er mensenlevens op het spel stonden.

Er zaten geen makaken in de zaal die hiertegen konden protesteren. Toch weten we van apen dat ongelijke behandeling gevoelig ligt. Het kapucijnaapje dat beloond werd met een komkommer in plaats van een druif ging helemaal door het lint. De mensen in de zaal moesten hartelijk lachen om dit experiment dat tijdens de lezing werd vertoond op groot scherm. Wellicht begrijpen wij maar al te goed hoe het aapje zich voelde.

Gepubliceerd door Irene van der Eijk

I'm primate and love nature

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: